Δεν κατάλαβα τι δεν κατάλαβα...

Τα δύο τελευταία βιβλία που διάβασα... δεν τα καταλάβα... Ένιωσα ξαφνικά να γεμίζω με απορίες που δεν μπορώ να λύσω... δεν μπορούσα να καταλάβω... το νόημα των φράσεων... Μπορεί να έφταιγε και η μετάφραση... Μπορεί να έφταιγε το θέμα... Δεν έχω ιδέα τι συνέβηκε... Ξαφνικά ένιωσα την ανάγκη ενός δασκάλου... Ναι, γνωρίζω πως στο σήμερα όλοι ρωτάμε ηλεκτρονικά... αλλά μου λείπει ο διάλογος... Ένιωσα πολύ... Μόνη μου... Εννοώ... Δεν ήξερα τι κάνει κάποιος που διαβάζει ένα βιβλίο και για κάποιο λόγο δεν το καταλαβαίνει... Πού θα μπορούσα να απευθυνθώ; Σε κάποιον φιλόλογο; Σε κάποιον φίλο; Σε κάποιον ειδικό; Σε κάποιον μη ειδικό; Τα διάβασα για να τα διαβάσω αλλά δεν ένιωσα να μπαίνει ουσιαστικά μέσα μου αυτό που διάβασα... Δεν ξέρω γιατί μου φάνηκαν τόσο δύσκολα... Ένιωσα την ανάγκη... του να έχω ανθρώπους γύρω μου απλά και μόνο για να συζητήσω αυτά που διάβασα... και να μου πουν εκείνοι τι καταλαβαίνουν... Σκέφτηκα μέχρι να κάνω και μια ομάδα... μόνο και μόνο για να διαβάζουμε τα ίδια βιβλία και να μπορούμε να τα συζητάμε μετά... Να συναντιόμαστε μία φορά τον μήνα... Δεν χρειάζεται πιο συχνά... Δεν ξέρω γιατί αισθάνθηκα τόσο αβοήθητη... Διαβάζω κατά καιρούς διάφορα... ακόμα κι όταν δεν καταλαβαίνω κάτι... απλά το αφήνω... το προσπερνάω... ή προσπαθώ να το καταλάβω... αλλά είχα καιρό να νιώσω πως δεν καταλαβαίνω το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου... Βέβαια, μπορεί να ευθυνόταν και η επιλογή των βιβλίων που έκανα... Ναι, ναι... Μπορεί κι αυτό... Δεν ήμουν ποτέ υπέρ της λογικής του «Τι θέλει να πει ο ποιητής.» και του «Τι θέλει να πει ο συγγραφέας.». Δεν μου άρεσε αυτή η αντιμετώπιση του ότι αν πεις κάτι διαφορετικό από αυτό που θεωρεί ο άλλος ότι ήθελε να πει ο ποιητής (πολλές φορές, δεν γίνεται να βρεις τον ίδιο τον ποιητή ή τον ίδιο τον συγγραφέα και να τον ρωτήσεις για να ξέρεις τι ακριβώς εννοεί... και, εξάλλου, ακόμα κι αν τον έβρισκες... υπάρχουν φορές που ούτε εκείνος δεν θα μπορούσε να το εξηγήσει!)... θεωρούνταν «λάθος» η δική σου ερμηνεία... Και μου άρεσε να έχω την δική μου άποψη-αίσθηση πάνω σε αυτά που εγώ διάβασα και διαβάζω... Και, φυσικά, ακόμα και τώρα το ίδιο υποστηρίζω... Υπάρχουν αυτά που λέει ο συγγραφέας... και υπάρχουν κι αυτά που καταλαβαίνεις εσύ... όσο πιο καθαρά τα λέει ο συγγραφέας τόσο πιο καθαρά τα λαμβάνεις κι εσύ... Όμως... τώρα... διάβαζα... και αισθανόμουν... πως δεν μπορώ να καταλάβω την βάση των πραγμάτων για να δώσω την δική μου ερμηνεία... Δεν έβγαζαν νόημα οι φράσεις... οι λέξεις... μου φαίνονταν μπερδεμένες... προσπαθούσα να καταλάβω που πάει το ρήμα... σε ποιο υποκείμενο... πού αρχίζει ή πού τελειώνει η πρόταση... Και σαν να έχω την ανάγκη να έρθει κάποιος να μου πει... όχι «Τι θέλει να πει ο ποιητής» με την έννοια της σύνθετης ερμηνείας... αλλά τι θέλει να πει ο ποιητής με την έννοια της απλής εξήγησης... Τώρα τα γράφω κι εγώ μπερδεμένα... Γιατί τα έχω πρόσφατα και ανακατεμένα μέσα μου... Απλά, κάπως, απογοητεύτηκα... Ένιωσα πως θα ήθελα να πηγαίνω σε ένα σχολείο (που δεν πήγα ποτέ) και να έχω έναν δάσκαλο ( που δεν είχα ποτέ). Σε αυτό το σχολείο θα είχε τα βιβλία που επιλέγω να διαβάσω και θα πήγαινα και θα ρωτούσα τον δάσκαλο όσα δεν καταλάβαινα. Και θα έκανα συζητήσεις δημιουργικές. Διαλόγους με ουσία. Που θα με πήγαιναν πιο μπροστά και όχι πιο πίσω. Αυτός ο δάσκαλος θα μπορούσε λίγο να με βοηθήσει να βάλω το μυαλό μου σε τάξη... και τις σκέψεις μου σε μια σειρά. Θα με άκουγε και θα με πρόσεχε. Και θα τον άκουγα κι εγώ. Σε αυτό το σχολείο δεν θα έκανα ούτε μία απουσία γιατί δεν θα ήθελα να κάνω ούτε μία απουσία. Δε θα ήταν πολλές ώρες αλλά λίγες και καλές... Σε αυτό το σχολείο θα μου ζητούσαν να είμαι ο καλύτερος δυνατός εαυτός μου... και θα με βοηθούσαν να πάω προς τα εκεί... Δεν θα με άφηναν να τα ανακαλύψω όλα μόνη μου... αλλά θα μου έδιναν τις βάσεις... τα πρώτα υλικά... και θα με άφηναν και ελεύθερη να δημιουργήσω και να γίνω εγώ... Θα ήταν το μάθημα πλασμένο γύρω από τον συγκεκριμένο μάθητη (εμένα) και τον συγκεκριμένο δάσκαλο (που απλά θα ήθελα να είναι άλλος από τον εαυτό μου). Νιώθω πολύ μόνη μου. Και όλα αυτά τα χρόνια τα βιβλία με έκαναν να μην νιώθω μόνη μου. Καταπολεμούσαν την μοναξιά μου. Τώρα... δεν ξέρω τι συνέβηκε... Μου άρεσε πάρα πολύ... που άρχισα πάλι να διαβάζω... αλλά δεν μου άρεσε καθόλου... που ένιωσα πάλι να μην καταλαβαίνω... Φυσικά, δεν είναι τίποτα τρομαχτικό το να μην καταλαβαίνεις... Κανένας λόγος να στενοχωριέσαι ή να ντρέπεσαι... Κανένας λόγος άγχους ή πανικού... Απλά δεν καταλαβαίνεις... Έχω μεγαλώσει μόνη μου και μόνη μου έχω μεγαλώσει... Θα την βρω την άκρη... όπως πάντα κάπως... στραβά και κουτσά την βρίσκω... απλά αυτό το κουτσά και αυτό το στραβά... ποτέ δεν με ικανοποιεί και ποτέ δεν θα με ικανοποιήσει... Όταν έλεγα παλιότερα ότι νιώθω αμόρφωτη... με κοιτούσαν και δεν με πίστευαν... «Εσύ νιώθεις αμόρφωτη;»... με ρωτούσαν... Μα δεν μπορούσε κανείς να καταλάβει το πόσο χαοτικά έχει μπει μέσα στο κεφάλι μου η όποια γνώση κατάφερε, όπως όπως, ξανά στραβά κουτσά, αυτό το κουτσά στραβά!,να μπει... Ξέρω πως θα ηρεμούσε το μυαλό μου αν κάποια στιγμή έμπαιναν τα πράγματα με μια λογική σειρά... Από την άλλη έχω καταλάβει πως όλο αυτό το χάος είναι κομμάτι του εαυτού μου, αν δεν είναι όλος ο εαυτός μου... Και, ίσως, πρέπει να σταματήσω να προσπαθώ για την σιωπηλή τάξη μέσα μου... και να πρέπει να εστιάσω στο πώς θα βγάλω την φωνή της αταξίας προς τα έξω... Δεν ξέρω... Για την ώρα... Ελπίζω το επόμενο βιβλίο που θα διαβάσω να το καταλάβω... Για να μην νιώσω τόσο μόνη μου στον δρόμο της μη κατανόησης... Για να μπορέσω, τουλάχιστον, να κάνω έναν διάλογο με τον συγγραφέα ή με τον εαυτό μου... Κλείνω τα δύο βιβλία μου που δεν κατάλαβα και τα βάζω στην βιβλιοθήκη... Ίσως να μην πειράζει... Να υπάρχουν στην βιβλιοθήκη μου κι αυτά που δεν καταλαβαίνω και που, ίσως, δεν θα καταλάβω ποτέ... Ας μην απογοητεύομαι... Ας είναι ο δρόμος μου γεμάτος βιβλία... Ανοιχτά και κλειστά, που καταλαβαίνω ή δεν καταλαβαίνω... Όλα αυτά κάπου μαζεύονται και κάπου πάνε... και μπορεί μέσα από όλα αυτά να καταφέρω να δημιουργήσω κάτι δικό μου. Ολοδικό μου. Μπορεί να είναι βιβλίο, μπορεί και να μην είναι. Μπορεί να έχει και άλλη μορφή. Αρκεί να δίνομαι ολοκληρωτικά σε ό,τι κάνω... Νομίζω τότε έχει νόημα η ζωή... Όσο καταφέρνω να δίνομαι ολοκληρωτικά και στα μεγάλα και στα μικρά... Μα ακόμα κι αυτό όταν δεν το καταφέρνω, δεν πειράζει... Δεν είναι να απογοητεύεται κανείς... Δεν θέλω να είμαι αυστηρή με εμένα... Αρκεί να νιώθω πως προσπαθώ για το καλύτερο... Κι ας μην υπάρχει κανένα «σχολείο» να με έσπρωξε ή να με σπρώχνει προς τα εκεί... Κι ας μην υπάρχει κανένα «βιβλίο»... να με μάθει πώς να διαβάζω... να με μάθει πώς να ζω...

( «Δεν πειράζει...» σκέφτηκα... και πήγα να ανοίξω το επόμενο βιβλίο... χωρίς να ξέρω αν θα ανήκει σε αυτά που θα καταλάβω (ή, τουλάχιστον, θα νομίζω ότι κατάλαβα) ή που δεν θα καταλάβω (ή, τουλάχιστον, θα νομίζω ότι δεν κατάλαβα)... )

Και αυτή η κυρία...

Και αυτή η κυρία που με πλησίασε... ήρθε και μου είπε σιγά... πως δεν μιλάει σε όλους... αλλά πως για κάποιο λόγο θέλει να μιλήσει σε εμένα... Γιατί με βλέπει με τα χαρτιά μου και τα βιβλία μου... Γιατί της φαίνομαι άνθρωπος «ανοιχτός»... Με ρώτησε... αν γράφω ή αν μεταφράζω... Κι εγώ απάντησα πως γράφω... Τότε μου είπε πως τώρα πια όλοι γράφουν... πως δεν το λέει για εμένα... αλλά πως νιώθει πως κυκλοφορεί πολύ σαβούρα πια... στο γράψιμο, στην συγγραφή, στα βιβλία... Δεν της αρέσουν αυτά... τα βιβλία τα καινούρια... Και εγώ κούνησα το κεφάλι... Δεν ήταν εύκολο, εξάλλου, να διαφωνήσω με την λογική της σαβούρας... Από την άλλη... όπως συμπλήρωσε και η συγκεκριμένη κυρία... εκείνη δεν το είπε ακριβώς έτσι... αλλά αυτό εννοούσε... δίνεται δρόμος και τρόπος και σε κάποιους άλλους ανθρώπους... Δίνεται η δυνατότητα πια... μέσα στην σαβούρα να ανακαλύψεις και κάτι ιδιαίτερο και μοναδικό... που, ίσως, πριν δεν θα ακουγόταν καθόλου... Έπειτα αλλάξαμε θέμα... Με ρώτησε κάτι για το τυφλό σύστημα... για το αν κάποιος γνωρίζει γραφομηχανή αν είναι εύκολο να περάσει στους υπολογιστές... έτσι της έχουν πει... ότι δεν θα είναι τόσο δύσκολο να αγγίξει λίγο την τωρινή τεχνολογία... έστω και δειλά... Με αντιμετώπισε σαν να έχω γνώσεις... και είναι περίεργο όταν θεωρούν έτσι όπως με κοιτάζουν ότι γνωρίζω πράγματα που δεν τα γνωρίζω... Βέβαια, αυτό το πέρασμα από την γραφομηχανή στον υπολογιστή... μου ακούστηκε λογικό και προσιτό... Της είπα πως τα βασικά δεν θα είναι δύσκολο να τα μάθει... Αν τα έχω μάθει εξάλλου εγώ... Μπορεί να τα μάθει ο οποιοσδήποτε... Και εκείνη γέλασε... Άρχισε να μου διηγείται για την ζωή της... Και είναι φορές που δεν χορταίνω να ακούω για τις ζωές των ανθρώπων... Η αλήθεια πάντα με συγκινεί... Μου μίλησε και εκείνη για την αλήθεια... Μου είπε το θέμα είναι ό,τι κάνεις να είναι αληθινό... «Αυτό λέω σε όλους. Ό,τι κάνεις να το κάνεις αληθινό.»... Όχι, στο ψέμα... Όχι, ακόμα και στα κατά συνθήκη ψεύδη... Και βρήκε άνθρωπο να μιλήσει για την αλήθεια... που νιώθω ότι όλος ο αγώνας μου είναι στο να καταφέρω να δημιουργήσω μια αληθινή κίνηση ή μια αληθινή φράση... Μου είπε πως μου μιλάει για εκείνην και για την ζωή της για να καταλάβω πως και τότε ήταν δύσκολα... βέβαια τότε... χτίζονταν τα πράγματα... τώρα για εμάς είναι διαφορετικά... «Έζησε μια γεμάτη ζωή.» και αναρωτήθηκα αν κι εγώ στο μέλλον θα μπορώ να πω το ίδιο για εμένα... «Έζησα μια γεμάτη ζωή.»... Την κοίταζα και δεν έμοιαζε να είναι όσο μου είπε ότι είναι... Θα έφτανα κι εγώ ως εκεί; Στα 70, στα 80, στα 90; «Γδύσε έναν άνθρωπο.» μου είπε «Γδύσε κι άλλον έναν. Και θα δεις πως όλοι ίδιοι είμαστε. Κάτω από τα ρούχα είμαστε όλοι ίδιοι...»... Φαντάζομαι μια νοσοκόμα του στρατού θα έγδυσε πολλούς ανθρώπους... θα είδε πολλά γυμνά σώματα... και όχι στις καλύτερες συνθήκες... «Είμαστε όλοι ίδιοι...» σκέφτηκα ξανά... Την ρώτησα το όνομά της... και εκείνη με ρώτησε «Γιατί; Για να γράψεις την ζωή μου; Θα με κάνεις βιβλίο;»... στην αρχή φοβήθηκα πως με κατάλαβε... όταν μου συμβαίνουν τέτοιες στιγμές... το μυαλό μου –μάτταια βέβαια-προσπαθεί να συγκρατήσει όσα λέγονται... για να τα σημειώσω αργότερα... κι αν όχι για να γίνουν κάτι μεγάλο... ακόμα και μόνο για εμένα... για να θυμάμαι ότι κάπου, κάπως, κάποτε, κάποιος μου είπε κάτι... το οτιδήποτε που μου ακούστηκε εκείνη την στιγμή ανθρώπινο... και θέλω να γνωρίζω το όνομα... αυτού του κάποιου που μου το είπε... Ύστερα, όμως, κατάλαβα... πως δεν ήταν σε σχέση με εμένα... δεν κατάλαβε κάτι για εμένα... ήταν σε σχέση με αυτήν... η φωνή της ήταν σαν να μου το ζητάει... Σαν να θέλει να αποτυπωθεί κάπου η ζωή της... Ναι, έζησε μια γεμάτη ζωή... και θέλει να αφήσει το σημάδι της... Το άφησε, βέβαια, και μέσα από τα παιδιά της και τα εγγόνια της.... αλλά θέλει να το αφήσει και στο χαρτί... «Μπορεί να ξανασυναντηθούμε...» μου είπε... «Εδώ...» «Και τότε να γράψεις για εμένα...»... Μα εγώ δεν χρειάζεται να ξανασυναντηθώ μαζί της για να γράψω κάτι για αυτήν... Και αυτή η μέχρι τώρα μία και μοναδική συνάντησή μας... είναι αρκετή... Είναι η αλήθεια που συγκινεί... Και η αλήθεια δεν χρειάζεται δεύτερη φορά για να επιβεβαιωθεί... Μία φορά είναι αρκετή... Και γράφω αυτά τα λίγα... γιατί κι αυτά μου φαίνονται αρκετά... Πολλές φορές... δεν χρειάζονται πολλά... τίποτα παραπάνω... από αυτό που ήδη συμβαίνει... Την είδα να με χαιρετάει...

Και είδα να με χαιρετάει ένα μέλλον που εγώ δεν πρόκειται να έχω... Κάτι άλλο ζητάω από την ζωή... ακόμα και από το να λέω ότι «Έζησα μια γεμάτη ζωή.»... Κι όμως... τι άλλο μπορεί να ζητήσει κανείς από την ζωή πέρα από το να ζήσει μια γεμάτη ζωή; Δεν μου είναι αρκετή μια ζωή ακόμα κι αν είναι γεμάτη...

Μα είναι πάντα ωραίο να συναντάς ανθρώπους ευχαριστημένους από την γεμάτη ζωή τους... Γεμίζει η ζωή σου με γεμάτες ζωές...

Μπορεί να...

Μπορεί να μην είμαι αριστούργημα...

Μπορεί να είμαι γεμάτη από «λάθη» μορφής ή περιεχομένου... Γραμματικά, συντακτικά, ορθογραφικά, εκφραστικά, νοηματικά... ποσότητας ή ποιότητας... Μπορεί να ξεχάστηκα... και να αφέθηκα να γίνω λίγο πιο «πολύ» ή να θυμήθηκα... και να αποφάσισα να γίνω λίγο πιο «λίγη»... Μπορεί να έχασα το μέτρο... Μπορεί να έδιωξα τα όρια... Μπορεί να έγινα αρκετά πιο υπερβολική... Μπορεί να έγινα και υπερβολικά πιο αρκετή... Μπορεί να έμεινα χωρίς τίτλο... Να μην κατάφερα να με ονομάσω ή να μην κατάφεραν να με ονομάσουν οι άλλοι... Μπορεί να έμεινα χωρίς αρχή... Να μην κατάφερα να με αρχίσω ή να μην κατάφεραν να με αρχίσουν οι άλλοι... Μπορεί να είμαι χωρίς συνέχεια... Μπορεί να είμαι χωρίς τέλος... Μπορεί να ήρθαν πρώτα αυτά που ήταν να έρθουν μετά... και μετά αυτά που ήταν να έρθουν πρώτα... και αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να είμαι ανακατεμένη... Μπορεί να είμαι μπερδεμένη... Μπορεί και να μην ήρθαν... ούτε τα επόμενα ούτε τα ύστερα... ούτε αυτά ούτε τα άλλα... και αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να είμαι ανολοκλήρωτη... Μπορεί να είμαι ατελείωτη... Μπορεί να είχα εκείνα τα ρομαντικά σημεία που γύρισαν ενάντια στον εαυτό μου... Μπορεί να είχα εκείνα τα κυνικά σημεία που γύρισαν ενάντια στους άλλους... Μπορεί και να ήταν ή να έγιναν αντίθετα και αντίστροφα... Μπορεί και να ήμουν ή να έγινα αντίθετη και αντίστροφη... Μπορεί να είχα εκείνα τα κωμικά σημεία που έκλαιγαν και εκείνα τα δραματικά σημεία που γέλαγαν... Εκείνα τα ψηλά σημεία που όλο και χαμήλωναν και εκείνα τα χαμηλά σημεία που όλο και ψήλωναν... Μπορεί να μην έχω ισορροπία... Μπορεί να μην έχω δομή... Μπορεί να μην έχω βάση... Μπορεί να μην έχω κορφή... Μπορεί να μην έχω χώρο... Μπορεί να μην έχω χρόνο... Μπορεί να μην είμαι σύγχρονη... Μπορεί να μην είμαι κλασσική... Μπορεί και να είμαι όλα μαζί... Μπορεί και να μην έχω εποχή... Μπορεί να είμαι το κλασσικό που νιώθεις σύγχρονο και το σύχρονο που νιώθεις κλασσικό... Μπορεί να μην ανήκω σε κάποιο είδος... Μπορεί να μην ανήκω σε κάποια κατηγορία... Μπορεί να είμαι η ζωή... Μπορεί και η φαντασία... Μπορώ να γίνω η πληγή... Μπορώ και η ευτυχία... Μπορεί να σκίστηκα, να τσαλακώθηκα, να μουτζουρώθηκα... Μα κάθε σκίσιμο, κάθε τσαλάκωμα, κάθε μουτζούρα... μπορεί να κρύβει την δική της ιστορία, μπορεί να δείχνει την δική μου ιστορία... Μπορεί να σκίστηκα επειδή άφησα να με γνωρίσουν και αφέθηκα στο να γνωρίζω και να γνωρίζομαι... Μπορεί να τσαλακώθηκα επειδή άφησα να με διαβάσουν και αφέθηκα στο να διαβάζω και να διαβάζομαι... Μπορεί να μουτζουρώθηκα επειδή άφησα να με σημειώσουν και αφέθηκα στο να σημειώνω και να σημειώνομαι... Μπορεί να μην έχω τάξη... Μπορεί να μην έχω λογική... Μπορεί να μην έχω σειρά... Μπορεί, ίσως, να έχω αισθητική... Μπορώ να είμαι γενική... Μπορώ να γίνω ειδική... Μπορώ να είμαι εικόνες... Μπορώ να γίνω μουσική... Μπορώ, ίσως, να είμαι και να γίνω ατμόσφαιρα... Μπορώ, ίσως, να γίνω και να είμαι αισθήσεις... Μπορεί να μην είμαι τίποτα... Μπορεί να είμαι και κάτι... Μπορεί να είμαι γεμάτη από «λάθη» περιεχομένου ή μορφής...Μπορεί να μην γίνεται να αλλάξω... Μπορεί να μην χρειάζεται να «διορθωθώ»...

Μπορεί να μην είμαι αριστούργημα... αλλά μπορεί και όλα τα παραπάνω να είναι με έναν ιδιαίτερο τρόπο ανθρώπινα αριστουργηματικά...

Μπορεί και όχι...

Συνήθιζα να...

(Αυτά έγραφα στις 3/3/2015... Ένα μήνα πριν...)



Συνήθιζα να μου γράφω...

Να προσπαθώ να καταλάβω αυτά που δεν καταλαβαίνονται...

Να προσπαθώ να εξηγήσω αυτά που δεν εξηγούνται...

Να προσπαθώ να εκφράσω αυτά που δεν εκφράζονται...

Τώρα δεν ξέρω...

Αν έχασαν οι λέξεις τα νοήματα ή τα νοήματα τις λέξεις...

Μα κάτι γίνεται...

Και δεν μπορώ...

... να ακινητοποιηθώ για να εστιάσω...

... να αποστασιοποιηθώ για να γράψω...

Τώρα πρέπει απλά...

Να κάνω.
Να τρέχω.
Να είμαι.

Βέβαια... Το να μου γράφω...
Έρχεται και φεύγει...

Είναι ένα στάδιο αυτό το τωρινό...
Αυτό το να μην μου γράφω...
Όπως ήρθε, θα φύγει...

Φοβάμαι πως αν σταματήσω θα εκραγώ.
Αν πάψω να ρέω, θα καταρρεύσω.

Μόνο αυτή η κίνηση της συνέχειας με βοηθάει να συνεχίζω...

Θα μου γράψω ξανά...

Απλά δεν μου γράφω τώρα...

Οι ράγες σου...

Είναι από εκείνες τις ημέρες... που αντί να ανέβεις στο σωστό ανεβαίνεις στο λάθος τρένο... και πηγαίνεις όχι προς τα εκεί που θέλεις αλλά προς την αντίθετη κατεύθυνση... Κάτι συμβαίνει... Ίσως να έχει φύγει για λίγο το μυαλό σου... Ίσως αφέθηκες να αφεθείς... σε κάποια σκέψη ή σε κάποιο συναίσθημα... Σε παρέσυρε κάτι... Μια στιγμή, ένας άνθρωπος, μια κατάσταση... και δεν κατάλαβες, αμέσως, το ότι δεν είσαι στο τρένο που θα έπρεπε να είσαι... Περνάνε οι στάσεις... Η μία μετά την άλλη... και έχεις απομακρυνθεί αρκετά από εκεί που θα ήθελες να πας... Όταν οι σκιές των κτηρίων σου φαίνονται διαφορετικές... Τα τοπία λίγο αλλιώτικα... Οι τοίχοι λίγο αλλιώς... Σηκώνεις το βλέμμα και αντιλαμβάνεσαι... πως δεν έχεις ιδέα πού είσαι... Δεν έχεις ξαναδεί αυτά που βλέπεις... Δεν έχεις ξανακούσει αυτά που ακούς... Μέχρι και οι ήχοι είναι αλλιώτικοι και αλλιώς... Αγχώνεσαι... Γιατί δεν έχεις ιδέα πώς συνέβηκε... να είσαι εδώ ενώ θα έπρεπε, τέτοια ώρα, να είσαι αλλού... Πού ήταν το μυαλό σου; Πώς γίνεται να μην είσαι συγκεντρωμένος; Πώς είναι δυνατόν να χάνεσαι τόσο πολύ στον δικό σου κόσμο; Πόσες στάσεις μακρυά βρίσκεσαι; Πού είσαι; Κατεβαίνεις στην πρώτη στάση… που φτάνεις, μετά από όταν συνειδητοποίησες πως το χαμηλωμένο βλέμμα σου σου κόστισε έναν λάθος δρόμο... Βλέπεις τις πόρτες να κλείνουν πίσω σου και ακούς το τρένο να φεύγει αφήνοντας σε κάπου πιο ερημικά και πιο χαοτικά... Ελάχιστοι άνθρωποι... Ρωτάς... Τι κάνεις και πού πας... Μα δεν είναι σίγουρο πως και εκείνοι μπορούν να σε βοηθήσουν... Κάποιοι φαίνονται κι εκείνοι χαμένοι... Κάποιοι πάλι... απλά αδιαφορούν για εσένα και την ανασφάλειά σου... Κοιτάς τους χάρτες με τις διαδρομές... Διαβάζεις τους πίνακες ανακοινώσεων... Τι ώρα έρχεται το επόμενο τρένο και προς τα πού πάει; Θέλεις να γυρίσεις... να πας εκεί που ξέρεις πώς είναι τα πράγματα... που γνωρίζεις τους δρόμους... που αναγνωρίζεις τις πινακίδες... Εκεί ξέρεις να λειτουργείς... Εδώ όχι... Και το επόμενο τρένο... Έρχεται μετά από πολύ ώρα... όχι μετά από λίγη... Είσαι σίγουρος μετά την αναζήτησή σου... για το ποιο τρένο πρέπει να πάρεις και προς τα πού... Εξάλλου, τώρα είσαι πιο προσεχτικός και πιο συγκεντρωμένος... Φοβάσαι μην πάρεις πάλι λάθος τρένο και βρεθείς και πάλι αλλού... Είσαι υποχρεωμένος, λοιπόν, να περιμένεις... Σε αυτό το έρημο τοπίο... Σε αυτήν την άγνωστη περιοχή... Κανονικά είσαι εκτός ορίων... Ακόμα και το εισιτήριο που θα έπρεπε να έχεις είναι πιο ακριβό... Εσύ έχεις το φτηνό... το οικονομικό... αυτό που είναι μόνο για τις άλλες περιοχές... τις κοντινές... εκεί που βρίσκεται και η δική σου... Ελπίζεις, να μην σε βρει και ελεγκτής αυτήν την ημέρα... κι αυτήν την ώρα... Το μόνο που σου έλειπε θα ήταν κι αυτό... Όχι μόνο να είσαι χαμένος αλλά να βρεθείς και μπλεγμένος... Τόσο εύκολο... όταν είσαι χαμένος να βρίσκεσαι μπλεγμένος, όπως κι όταν είσαι μπλεγμένος να βρίσκεσαι χαμένος... Δεν θα σε πιστέψει ο ελεγκτής... ότι χάθηκες... θα πιστέψει ότι λες ψέμματα κι ας λες την αλήθεια... Μέσα στα ψέμματα έχει την τάση πια να χάνεται όχι μόνο ο άνθρωπος μα και η ίδια η αλήθεια... Κάθεσαι σε μια γωνιά... Σηκώνεσαι... Περπατάς... Ξανακάθεσαι... Μα τι κακό κι αυτό! Να πάρεις λάθος τρένο;! Κατηγορείς τον εαυτό σου... Σιγά μην δεν τον κατηγορούσες! Πώς γίνεται να είσαι τόσο απρόσεχτος; Τώρα τόσος χρόνος χάνεται... τόσος χώρος χάνεται... Και εσύ να μην μπορείς να επικοινωνήσεις... Εδώ δεν έχεις τίποτα... Κανέναν τρόπο επικοινωνίας... Τι περίεργο... Σε μια τέτοια εποχή... Ξαφνικά να νιώθεις πως δεν μπορείς να επικοινωνήσεις με κανέναν!... Τι μοναχική και τι τρομαχτική η στιγμή που βιώνεις! Αλλά δεν μπορείς να κάνεις τίποτα άλλο... Μόνο να περιμένεις... Να έρθει το σωστό τρένο... αυτό που θα σε πάει στον προορισμό σου... Κι αφού περιμένεις που περιμένεις... Τώρα που το άγχος σιγά σιγά αρχίζει να σβήνει... αφού γνωρίζεις πως είσαι στο σωστό σημείο που περιμένεις... ναι, αυτό το έψαξες καλά για να είσαι σίγουρος πως είσαι στο σωστό σημείο... τώρα που αρχίζεις, έστω και λίγο, να ηρεμείς... αρχίζεις να παρατηρείς τα πάντα γύρω σου... Τα δέντρα που δεν είχες δει... (Μα πόσο μακρυά είσαι για να υπάρχουν τέτοια δέντρα εδώ;!)... Τα λουλούδια που δεν είχες κοιτάξει... (Μα πόσο μακρυά είσαι για να υπάρχουν τέτοια λουλούδια εδώ;!)... Τους ανθρώπους... που δεν σου φαίνονται χαμένοι πια... Ίσως πριν σου φαινόντουσαν χαμένοι επειδή εσύ ήσουν χαμένος... ούτε αδιάφοροι σου φαίνονται... Άλλος σε πλησιάζει, άλλος σε κοιτάει, άλλος σου μιλάει... (Μα πόσο μακρυά είσαι για να υπάρχουν τέτοιοι άνθρωποι εδώ;!)... Σε ποιο μέρος βρίσκεσαι... που όλοι είναι ευγενικοί... και χαμογελαστοί; Σε ποιο παράξενο μέρος; Ξαφνικά σου αρέσει που βρέθηκες εδώ... Τα μηνύματα στους τοίχους είναι άλλα από αυτά στους τοίχους της περιοχής σου... Κάπως σου αρέσει... που διαβάζεις καινούρια πράγματα και ανακαλύπτεις καινούριες σκέψεις... Κάτι σου αρέσει σε αυτήν την καινούρια απρόσμενη επικοινωνία... Έπειτα ακούς τον ήχο του τρένου... του δικού σου τρένου... του «σωστού»... και αναρωτιέσαι... Τι σημαίνει σωστό και λάθος τρένο; Τι σημαίνει σωστός και λάθος προορισμός; Τι σημαίνει σωστή και λάθος κατεύθυνση; Αφού ακόμα και το «λάθος» τρένο σου σε οδήγησε, όταν αφέθηκες να οδηγηθείς, σε καινούρια μονοπάτια... Όταν άφησες το άγχος για το πού είσαι... μπόρεσες να κοιτάξεις το πού είσαι... Όταν άφησες το άγχος για το με ποιους είσαι... μπόρεσες να κοιτάξεις αυτούς που είσαι μαζί... Οι πόρτες του τρένου σου ανοίγουν... Αλλά δεν είναι του τρένου σου... είναι απλά του τρένου... Τώρα το ξέρεις... Δεν είναι αυτό το τρένο σου... Όλα είναι τρένα... και όλα μπορούν να γίνουν τρένα σου αν τα αφήσεις να γίνουν... Τα «λάθος» τρένα μπορούν να σε πάνε σε «σωστούς» προορισμούς και τα «σωστά» τρένα μπορούν να σε πάνε σε «λάθος» προορισμούς... Μπαίνεις στο τρένο... Για να γυρίσεις... Στο σπίτι σου... Σε αυτά που αγαπάς... και σε αυτά που σε αγαπούν... Σε αυτούς που αγαπάς... και σε αυτούς που σε αγαπούν... Αυτά και αυτοί που αγαπάς και σε αγαπούν, σε όποιο τρένο κι αν είσαι... Κλείνουν οι πόρτες... Το τρένο ξεκινάει... Μια ολόκληρη ζωή ένιωθες εκτροχιασμένος... και το μόνο που είχες να κάνεις είναι να σβήσεις την όποια τροχιά νόμιζες πως μέσα στην οποία πρέπει ή θέλεις ή οφείλεις να κινείσαι... Δεν υπάρχει τροχιά για εσένα... Δεν υπάρχουν ράγες για εσένα... Δεν είσαι εκτροχιασμένος... Τα τρένα εκτροχιάζονται... όχι οι άνθρωποι... Αυτό κάνω κι εγώ... Αυτό κι εσύ... Αυτό κι αυτός... Αυτό κι αυτή... Αυτό και όλοι... Ζούμε... Παίρνοντας τρένα... αλλάζοντας προορισμούς... Δοκιμάζοντας... Πηγαίνοντας εδώ ή αλλού... Επιστρέφοντας... Φεύγοντας... Ανοίγουν πόρτες... Κλείνουν... Ανεβαίνουμε... Κατεβαίνουμε... Και το θέμα είναι εμείς πώς είμαστε μέσα σε όλα αυτά... Εμείς... Πώς τα βιώνουμε... Εμείς πώς τα σκεφτόμαστε και πώς τα νιώθουμε... Καμία ανάγκη να κατηγορήσω το μυαλό μου... για μια επιλογή συνειδητή ή ασυνείδητη σωστού ή λάθος τρένου... Καμία ανάγκη να με κατηγορήσω... Έχω την ευθύνη του εαυτού μου... αλλά αυτό δεν σημαίνει πως δεν μπορώ να κάνω και αυτό και το άλλο... και, μερικές φορές, να βρίσκομαι εδώ ή αλλού... ή και εδώ και αλλού... Η δικιά μου η τροχιά δεν είναι τρένου... δεν είναι καν πλανήτη... είναι τροχιά ανθρώπου... για αυτό είναι χωρίς όρια... και για αυτό και ορίζεται διαφορετικά... Για αυτό και δεν εκτροχιάζεσαι... Γιατί σε αυτήν την ανθρώπινη τροχιά κανένας δεν μπορεί να εκτροχιαστεί... Και όπως ταξιδεύει το τρένο... ξαναχαμηλώνεις το βλέμμα... και χάνεσαι στις σκέψεις σου γνωρίζοντας πως υπάρχει ο «κινδυνος» να ξαναχαθείς... Δεν έχεις κανένα πρόβλημα πια με αυτό... Αφήνεσαι μέσα στην ζωή... χωρίς να φοβάσαι... Σηκώνεις και χαμηλώνεις το βλέμμα, ελεύθερα όποτε θέλεις... Και χάνεσαι στον μέσα ή στον έξω κόσμο, ελεύθερα όπως ζεις...

Σε αυτό το όνειρο ήμουν και δεν ήμουν εγώ...

Σε αυτό το όνειρο... ήμουν και δεν ήμουν εγώ...
Ξεκινούσε το όνειρο και ήμουν εγώ... μετά γινόμουν κοριτσάκι και συνέχιζα να είμαι εγώ... με καστανά μαλλιά και με καστανά μάτια... σαν να είναι ο μικρός εαυτός μου... μετά εγώ ήμουν ξανά εγώ και το κοριτσάκι ήταν και αυτό εγώ... σαν να είναι ο εαυτός μου χωρισμένος σε δύο πρόσωπα... στον μικρό και τον μέγαλο εαυτό μου... μετά εγώ ήμουν εγώ και το κοριτσάκι δεν ήμουν εγώ... αλλά ένα κοριτσάκι που πρόσεχα... υπαρκτό πρόσωπο... με ξανθά μαλλιά και με γαλάζια μάτια... αλλά ήταν κάπως και σαν να μην είναι εντελώς ότι δεν είναι εγώ... Ένιωθα πως είμαι και δεν είμαι εγώ και το κοριτσάκι... Ήμασταν σε ένα αυτοκίνητο, παρκαρισμένο, στην γωνία μιας πλατείας... Εγώ στην θέση του οδηγού και το κοριτσάκι στην θέση του συνοδηγού... Προσπαθούσα να ξεπαρκάρω και να βγω στον δρόμο... αλλά έρχονταν αυτοκίνητα γύρω μου και ο χώρος γινόταν όλο και πιο περιορισμένος... Έρχονταν αυτοκίνητα όχι μόνο γύρω μας αλλά και προς τα πάνω μας και προσπαθούσα να τα αποφύγω... Μετά κατάλαβα πως δεν θα μπορέσω να βγάλω το αυτοκίνητο στον δρόμο και είπα στο κοριτσάκι να βγούμε γρήγορα έξω από το αυτοκίνητο... Ένιωθα κίνδυνο και αυτό κάναμε... βγήκαμε γρήγορα έξω... Και τα αυτοκίνητα συνέχιζαν να έρχονται και έπεσαν και πάνω στο αυτοκίνητό μας καταστρέφοντάς το... κάνοντας το «ακκορντεόν»... Το κοιτάξαμε με το κοριτσάκι... και νιώσαμε πως γλιτώσαμε τελευταία στιγμή... Κοιταχτήκαμε... Μετά δεν ήμασταν εκεί πια... Έβλεπα μόνο το πρόσωπο από το κοριτσάκι να με κοιτάζει... Και δεν ήταν με ξανθά μαλλιά και γαλάζια μάτια... Και δεν ήταν με καστανά μαλλιά και καστάνα μάτια... Ήταν με μαύρα μαλλιά και μαύρα μάτια... Και το δέρμα του πριν ήταν λεύκο μα τώρα μαύρο... Ήταν και ελαφρά βαμμένο... Είχε και πράσινη σκιά πάνω και κάτω από τα μάτια του... Σαν μια πράσινη ανοιχτή γραμμή... που τονίζει το σχήμα των ματιών του... Και ήταν δακρυσμένο... Απλά ανοιγόκλεινε τα μάτια και με κοίταζε... Και όλο το πλάνο ήταν ένα πρόσωπο... Και όλο το πρόσωπο ήταν ένα πλάνο... Και εγώ έλεγα το όνομά της... ξανά και ξανά... και της έκανα συνέχεια την ίδια ερώτηση... Την ρωτούσα τι έχει και αν είναι καλά... Ξανά και ξανά... Και εκείνη δεν μου απαντούσε... Μόνο τα μάτια της μου μιλούσαν... και μου δήλωναν πόνο... και μεγάλη στενοχώρια... Και δεν ήμουν σίγουρη... Ήταν το ίδιο κοριτσάκι όλο το όνειρο... κι ας άλλαζε μορφές... Αλλά δεν μπορούσα να καταλάβω αν είμαι ή δεν είμαι εγώ... Ενώ το πρώτο κοριτσάκι το είχα νιώσει να είναι ολοκληρωτικά εγώ, το δεύτερο κοριτσάκι το είχα νιώσει να αρχίζει να διαχωρίζεται από εμένα, να μην είναι εγώ αλλά και να είναι εγώ, και το τρίτο κοριτσάκι, αυτό το τελευταίο, δεν το ένιωθα να είναι καθόλου εγώ... Συνέχιζα να το ρωτάω... Τι έχει και αν είναι καλά... Μα εκείνο δεν απαντούσε... Ξύπνησα ανήσυχη... Συνειδητοποίησα... Το κοριτσάκι του ονείρου είχε το όνομα της πραγματικής γατούλας μου... Η ζωντανή γατούλα μου ήταν μια χαρά... Το ονειρικό κοριτσάκι δεν ήταν καλά... Και χαράχτηκε στο μυαλό μου το πρόσωπό του και η έκφρασή του για μέρες... Τα μεγάλα δακρυσμένα μάτια του τα κουβαλάω μαζί μου... Και αναρωτιέμαι τι ήθελε να μου πει... Μα ακόμα δεν μου απαντάει... Αναρωτιέμαι τι ήθελα να μου πω... Μα ακόμα δεν μου απαντάω...

Ιστορίες Σχολείου... 01. Β.

(συνέχεια από το προηγούμενο...)



Τώρα...

Δεν θέλω να θυμηθείτε...
Μα θέλω να αναρωτηθείτε...

Ποιος είναι αυτός, άραγε, που μπορεί να κρίνει αν ένα παιδί είναι «ικανό» ή δεν είναι «ικανό» για να περάσει μια τάξη και, μάλιστα, στην ηλικία των επτά, οκτώ, εννιά χρονών;

Ποιος είναι αυτός, άραγε, που μπορεί να θεωρηθεί κατάλληλος για να λάβει μια τέτοια απόφαση;

Ποιος, κατά την δική σας, καθόλου ταπεινή, γνώμη, κατά το δικό σας, καθόλου φτωχό, μυαλό, είναι αυτός που μπορεί να του δοθεί μια τέτοιου τύπου δικαιοδοσία;

Είναι ένας δάσκαλος; Θα μπορούσε να είναι ένας δάσκαλος;
Μήπως δύο δάσκαλοι ή τρεις;
Μήπως εκατό δάσκαλοι;
Είναι ένας γονιός; Θα μπορούσε να είναι ένας γονιός;
Μήπως δύο γονείς ή τρεις;
Μήπως εκατό γονείς;
Είναι ένας δάσκαλος και ένας γονιός; Εκατό δάσκαλοι και εκατό γονείς;
Μήπως ένας διευθυντής σχολείου; Ή δύο ή τρεις ή εκατό διευθυντές σχολείου;
Είναι θέμα ανθρώπου, είναι θέμα αριθμού;
Μήπως εσείς;
Εσείς που έχω απέναντί μου;
Αν σας έφερνα εδώ μια ομάδα παιδιών θεωρείτε πως θα ήσασταν «ικανοί» να κρίνετε ποιο παιδί «μπορεί» ή «αξίζει» να περάσει μια τάξη και ποιο όχι; Ακόμα κι αν σας έδιναν χρόνο να περάσετε μαζί τους... Ένα ή δύο ή τρία χρόνια... ακόμα και παραπάνω... Ακόμα κι αν είχατε την δυνατότητα να γνωρίσετε αυτά τα παιδιά στο πλαίσιο μιας σχολικής τάξης μέσα, ίσως, από τεστ, ασκήσεις, διαγωνίσματα... πέντε τεστ, σαράντα ασκήσεις, ακόμα και εκατό διαγωνίσματα...
Μήπως εσείς θα μπορούσατε να πάρετε μια τέτοια απόφαση;
Εσύ; Εσύ; Ή εσύ;
Μήπως εμείς;
Μήπως εγώ;
Μήπως εγώ θα μπορούσα να πάρω μια τέτοια απόφαση;

Ποιος είναι, λοιπόν, άραγε, αυτός ο ενήλικος ο οποίος έχει, μπορεί να έχει, μια τέτοιου τύπου «εξουσία»; Ή αυτοί οι ενήλικοι οι οποίοι έχουν, μπορούν να έχουν, μια τέτοιου τύπου «δύναμη»; Ένα τέτοιο δικαίωμα πάνω στην ζωή κάποιου άλλου;

Αλλά ακόμα κι αν θεωρήσουμε ότι ήσαστε «ικανοί», ότι είμαστε «ικανοί»...

Τώρα...

Δεν θέλω να αναρωτηθείτε...
Μα θέλω να σκεφτείτε και να επεξεργαστείτε...

Ποια θα ήταν, άραγε, τα κρίτηρια με βάση τα οποία θα παίρνατε μια τέτοιου τύπου απόφαση;

Υπάρχουν αντικειμενικά κριτήρια; Κι αν ναι, ποια είναι αυτά;

Ή αν δεν υπάρχουν αντικειμενικά κριτήρια, αν νιώθετε πως δεν υπάρχουν αντικειμενικά κριτήρια, αν δεν πιστεύετε πως υπάρχουν αντικειμενικά κριτήρια, ποια είναι τα δικά σας κριτήρια; Ποια είναι τα υποκειμενικά σας κριτήρια;

Θα μπορούσε να είναι το να μην μπορεί να γράψει κάποιος; Ή να το να γράφει αλλά χωρίς σωστή ορθογραφία και χωρίς σωστή σύνταξη, με πολλά λάθη, πολλές γραπτές μουτζούρες, πολλές «κοκκινίλες» στο χαρτί;

Θα μπορούσε να είναι το να μην μπορεί να διαβάσει κάποιος; Ή το να διαβάζει αλλά χωρίς σωστή άρθρωση και χωρίς σωστή εκφορά, με πολλά λάθη, πολλές προφορικές μουτζούρες, πολλές «κοκκινίλες» στην φωνή;

Θα μπορούσε να είναι κάποιο θέμα νοητικό;
«Δεν είναι αρκετά έξυπνο.»
«Δεν είναι αρκετά εύστροφο.»
«Δεν είναι αρκετά ευφυές.»

Θα μπορούσε να είναι κάποιο θέμα σωματικό;
«Δεν είναι αρκετά γρήγορο.»
«Δεν είναι αρκετά δυνατο.»
«Δεν είναι αρκετά γερό.»

Θα μπρορούσε να είναι κάποιο θέμα ψυχολογικό, συμπεριφοράς, χαραχτήρα, προσωπικότητας;
«Πολύ επιθετικό.»
«Πολύ αντιδραστικό.»
«Πολύ αντικοινωνικό.»
«Πολύ μοναχικό.»
«Πολύ...»
Συμπληρώστε όποιο επίθετο θέλετε, όποιο σας αρέσει, όποιο θεωρείτε εσείς πιο «ταιριαστό», μπροστά από την λέξη «παιδί».

Ποια είναι, ποια μπορεί να είναι, τα δικά σας κριτήρια;

Δεν σήκωνε αρκετά συχνά το χέρι του;
Δεν έκανε αρκετά συχνά τις ασκήσεις του;
Δεν έλεγε ποτέ κανένα μάθημα;
Δεν πρόσεχε ποτέ κανένα δάσκαλο;
Δεν σηκωνόταν στον πίνακα;
Δεν καθόταν στο θρανίο;
Δεν διάβαζε;
Δεν επικοινωνούσε;
Δεν συζητούσε;
Δεν απαντούσε όταν το ρωτούσαν;
Ή μήπως το αντίθετο απαντούσε χωρίς καν να το ρωτάνε;
Δεν μίλαγε ποτέ στην τάξη;
Ή μήπως το αντίθετο μίλαγε χωρίς καν να το ζητάνε;

Σας προκαλώ να σκεφτείτε όσα κριτήρια θέλετε, ό,τι κριτήρια θέλετε, χωρίς κανένα περιορισμό σε αριθμό ή ακόμα και σε ποιότητα...

Δεν χρειάζετε εξάλλου να τα μοιραστείτε μαζί μου. Είστε ελεύθεροι να σκεφτείτε ό,τι θέλετε, όπως θέλετε...

Ποια πιστεύετε, ειλικρινά, ότι είναι εκείνα τα στοιχεία που θα έπρεπε να έχει ένα παιδί για να βγει μια τέτοια απόφαση και να γίνει αποδεκτή σε ένα οποιοδήποτε δημοτικό σχολείο;

Και τώρα με προκαλώ να απαντήσω σε ό,τι κι αν σκεφτήκατε... σε όλα τα κριτήρια που γράφτηκαν στο μυαλό σας, χωρίς καν να τα γνωρίζω, χωρίς καν να σας γνωρίζω...

Οι δύο άνθρωποι που «κόπηκαν» στο δικό μου σχολείο δεν είχαν κανένα από τα στοιχεία που σκεφτήκατε... Ούτε ένα...

Ή αν υποθέσουμε πως είχαν... κάτι από όλα όσα σκεφτήκατε... το είχαν το ίδιο καλά και άλλα παιδιά τα οποία τα άφησαν να περάσουν την τάξη...

Φαντάζομαι, ελπίζω, θέλω να πιστεύω, πως... αυτά τα υποθετικά κριτήρια που σκεφτήκατε... θα ίσχυαν το ίδιο για ΟΛΑ τα παιδιά του σχολείου...

Δεν μπορώ να μιλήσω εκ μέρους αυτών των δύο ανθρώπων που πιστεύω ότι δεν είχαν κανένα από τα υποθετικά μας κριτήρια... Δεν είναι ούτε δικαίο, ούτε σωστό. Δεν είμαι αυτοί οι δύο άνθρωποι.

Μπορώ, όμως, να μιλήσω για αυτό που βίωσα εγώ... Το οφείλω, εξάλλου... Σε εκείνο το μικρό αγόρι και σε εκείνο το μικρό κορίτσι... Το οφείλω ακόμα και στον μικρό εαυτό μου...

Θα σας μιλήσω...

Σαν παιδί που πήγε στο δημοτικό... προς παιδιά που πήγαν στο δημοτικό... για παιδιά που πήγαν στο δημοτικό...

(συνεχίζεται...)