Πώς γίνεται να βαρεθείς έναν άνθρωπο;

(Και όπως τακτοποιώ, βρίσκω χαρτιά εκεί και εδώ. Σκόρπιες σκέψεις. Με κάποιες συμφωνώ, με κάποιες διαφωνώ, μα όλες είναι εγώ.)



Πώς γίνεται να βαρεθείς έναν άνθρωπο;



Πάντοτε πίστευα ότι είναι αδύνατον να βαρεθείς έναν άνθρωπο. Δεν εννοώ ότι είναι αδύνατον να βαρεθείς. Μπορείς να βαρεθείς. Αλλά αν βαρεθείς σημαίνει, το πιθανότερο, πως κάτι δεν πάει καλά στην σχέση και στην επικοινωνία. Αυτό που θέλω να πω, και το ομολογώ δεν καταφέρνω να το εκφράσω ακριβώς όπως το νιώθω, είναι πως θεωρώ κάθε άνθρωπο πάνω στην Γη ανεξάντλητη πηγή σκέψεων και συναισθημάτων που είναι άξια ενδιαφέροντος. Ένας άνθρωπος είναι ένας ολόκληρος κόσμος και ένας κόσμος είναι ένας ολόκληρος άνθρωπος. Πώς γίνεται να βαρεθείς έναν ολόκληρο κόσμο; Με τα βουνά, τα ποτάμια, τις λίμνες, τα λουλούδια, τα ζώα, τον ουρανό, τις βροχές, τον ήλιο, τον αέρα, τα σπίτια, τους δρόμους ή ό,τι άλλο; Και είναι ένας κόσμος που αλλάζει όχι που μένει σταθερός. Πόσο ενδιαφέρον είναι να είσαι με κάποιον και να τον βλέπεις να αλλάζει μέσα στον χωροχρόνο; Και πόσο ακόμα πιο ενδιαφέρον η σύνδεση δύο ανθρώπων-κόσμων; Αμέτρητοι συνδυασμοί! Απεριόριστες δυνατότητες! Συμφωνίες-Διαφωνίες, Συνδέσεις-Αποσυνδέσεις, κοινά και μη κοινά σημεία... όλα υπέροχα... όλα μοναδικά...

Κι αν βαριόμαστε
Είναι γιατί αφηνόμαστε στο να βαρεθούμε
Και σταματάμε να προσπαθούμε να δούμε και να ακούσουμε
Αυτόν που έχουμε απέναντί μας.

Δικαιολογημένα Αδικαιολόγητο

Μετρούσα. Τις ατελείωτες μέρες. Τις απροσπέραστες ώρες. 18 αδικαιολόγητες. 26 δικαιολογημένες. Τις απουσίες. Τις μετρούσα. Προσπαθούσα να τις μετρήσω. Για να μην χάσω τον υπολογισμό.

Σημείωνα. Τις αβάσταχτες ημερομηνίες. Τους ατελείωτους αριθμούς. Τους απροσπέραστους μήνες. Μέχρι 13/1. Και άλλη μια αδικαιολόγητη απουσία. 19 αδικαιολόγητες. 26 δικαιολογημένες. Μέχρι 19/1. Και άλλες τέσσερις αδικαιολόγητες απουσίες. 23 αδικαιολόγητες. 26 δικαιολογημένες. Μέχρι 21/1.

Πού και πού... ξεχνούσα να μετρήσω την απουσία. Πού και πού... ξεχνούσα να σημειώσω την ημερομηνία.

25 αδικαιολόγητες. 26 δικαιολογημένες. Έπειτα πεταγόταν μια ημερομηνία στην προσπάθειά μου να κρατήσω μια συνέχεια και μια συνέπεια. 27/1. Και μουτζούρες. Λίγες μουτζούρες. Και γραμμές. Πολλές γραμμές. 6 απουσίες. Δικαιολογημένες. Αδικαιολόγητες. Και βελάκια. Διάφορα βελάκια. Δικαιολογημένα. Αδικαιολόγητα. 27 αδικαιολόγητες. 34 αδικαιολόγητες. 32 δικαιολογημένες. Ανέβαιναν οι αριθμοί. Σταμάτησαν εντελώς οι ημερομηνίες. 35 αδικαιολόγητες. 37 αδικαιολόγητες. 38 αδικαιολόγητες. 32 δικαιολογημένες. 33 δικαιολογημένες. 38 δικαιολογημένες.

39 αδικαιολόγητες. 38 δικαιολογημένες. 77 απουσίες.

Και συνέχιζαν... συνέχεια συνέχιζαν...

Δευτέρα; Ποια Δευτέρα; 4/5. Ακόμα δύο αδικαιολόγητες απουσίες.
38 δικαιολογημένες. 41 αδικαιολόγητες. 79 απουσίες.
Τετάρτη; Ποια Τετάρτη; Δεν υπάρχουν μέρες για εμένα. Α! 6/5. Αυτήν την Τετάρτη. Ακόμα μία απουσία.
38 δικαιολογημένες. 43 αδικαιολόγητες.
Τετάρτη; Ποια Τετάρτη; Δεν υπάρχουν ημερομηνίες για εμένα. Α! 10/5. Αυτήν την Τετάρτη. Ακόμα μία απουσία.
38 δικαιολογημένες. 44 αδικαιολόγητες.
Παρασκευή; Ποια Παρασκευή; Δεν υπάρχει χρόνος για εμένα. Α! 15/5. Αυτήν την Παρασκευή. Ακόμα μία απουσία.
38 δικαιολογημένες. 45 αδικαιολόγητες. 83 απουσίες.

18/5. Ακόμα μία απουσία. 38 δικαιολογημένες. 46 αδικαιολόγητες. 84 απουσίες.

Και ποια μέρα άραγε;
Και ποια ημερομηνία άραγε;
Δεν έχει καταγραφεί. Δεν έχει σημειωθεί.
Και άλλη απουσία και άλλη και άλλη.
Ποιες μέρες; Ποιες ημερομηνίες;
Δεν έχουν καταγραφεί. Δεν έχουν σημειωθεί.
44 δικαιολογημένες. 46 αδικαιολόγητες.
90 απουσίες.
Αυτό, το τέλος, γραμμένο με κόκκινο.
Πάντα το τέλος, δικαιολογημένο ή αδικαιολόγητο, δικαιολογημένα ή αδικαιολόγητα, είναι γραμμένο με κόκκινο.
Όλα τα άλλα γραμμένα με μπλε, με μαύρο, με στυλό, με μολύβι...
Αλλά αυτό το τελευταίο... το τέλος... με κόκκινο.

Εκεί βρίσκεται ένας παρελθοντικός Εαυτός μου. Στην τελευταία του χρονιά στο σχολείο. Προσπαθούσε να επιβιώσει. Εκείνη την χρονιά... που όλοι ασχολούνταν και ασχολούνται... με τις πανελλήνιες... με τις εξετάσεις... με τα μαθήματα... με τα διαβάσματα... Εγώ προσπαθούσα «απλά» να επιβιώσω ανάμεσα στην ζωή και στον θάνατο... και όλα τα άλλα φαίνονταν μικρά... όλα τα άλλα ήταν μικρά...

Ανάμεσα στο δικαιολογημένο και στο αδικαιολόγητο... ακροβατούσα.

Οι απουσίες... χωρίζονται πάντα σε δικαιολογημένες και αδικαιολόγητες... Τι γελοίος διαχωρισμός! Όλες οι απουσίες μπορούν να ερμηνευτούν σαν δικαιολογημένες και όλες μπορούν να μεταφραστούν σαν αδικαιολόγητες. Εξαρτάται πόσο και πώς θα τις κοιτάξεις. Από ποια μεριά θα τις προσεγγίσεις. Πόσο θα ενδιαφερθείς.

Ενδιαφέρον; Ποιο ενδιαφέρον;

Οι παρουσίες... Τι γίνεται άραγε με αυτές; Αυτές γιατί δεν τις χωρίζουμε σε δικαιολογημένες και αδικαιολόγητες; Για εκείνες γιατί δεν ισχύει αυτός ο γελοίος διαχωρισμός; Αν χωρίσουμε τα μαθήματα σε δικαιολογημένα και αδικαιολόγητα αμέσως και οι παρουσίες αποκτούν άλλη θέση και άλλη διάσταση... Εξαρτάται πόσο και πώς θα τις αισθανθείς. Από ποια μεριά θα τις παρατηρήσεις. Πόσο θα ενδιαφερθείς.

Ενδιαφέρον; Ποιο ενδιαφέρον;

Γράφουμε αδικαιολόγητες μα κάνεις δεν αναζητάει να βρει το δικαιολογημένο πίσω από το αδικαιολόγητο.

Ἔξάλλου...

Σε ένα αδικαιολόγητο σύστημα εκπαιδευσης όλες οι απουσίες είναι δικαιολογημένες.

Και σίγουρα δεν είναι «δικαιολογημένες» αυτές που γνωρίζουν οι γονείς σου και «αδικαιολόγητες» αυτές που δεν γνωρίζουν οι γονείς σου. Είναι λίγο πιο πολύπλοκο και πολύπλευρο από αυτό. Ούτε η μόνη απόδειξη για το αν θα είναι δικαιολογημένη η απουσία σου είναι ένα χαρτί γιατρού. Δεν αρκεί αυτό. Υπήρχαν δικαιολογημένες απουσίες που μπορεί να μην τις γνωρίζουν οι δικοί σου και μπορεί να μην είναι γραμμένες σε κανένα χαρτί γιατρού.

1998.

Σε θαυμάζω Εαυτέ μου, που επιβίωσες από αυτήν την χρονιά.

Την τελευταία μου χρονιά στο σχολείο την βίωσα πολύ διαφορετικά από αρκετούς ανθρώπους της ηλικίας μου.

Εξαιτίας των συνθηκών... η πραγματικότητά μου ήταν άλλη από αυτήν του σχολείου και ο κόσμος μου άλλος από αυτόν των πανελληνίων.

Η ελευθερία που ένιωσα όταν το σχολείο τελείωσε... δεν γράφεται και δεν περιγράφεται.

Όλοι, σχεδόν όλοι, έλεγαν πως αργότερα θα λέμε πως αυτά ήταν-είναι τα καλύτερα μας χρόνια (τα σχολικά χρόνια όχι η χρονιά των πανελληνιών, η χρονιά των πανελληνίων είναι βάρβαρη για αρκετούς μαθητές και για άλλους λόγους για τον καθέναν) και εγώ γνώριζα πως τα καλύτερα μου χρόνια ακόμα δεν είχαν έρθει (αν ήταν να έρθουν ποτέ).

Βρίσκομαι σε αυτό το «αργότερα». Το αρκετά «αργότερα». Δεν ήταν-είναι τα καλύτερα μου χρόνια αυτά. Βέβαια, έτσι κι αλλιώς, και αυτή η σύγκριση είναι αδικαιολόγητη (εξάλλου, δεν υπάρχει δικαιολογημένη σύγκριση). Δεν υπάρχουν καλύτερα και χειρότερα χρόνια. Υπάρχουν χρόνια. Όλα δικά σου. Όλα της ζωής σου. Άλλες φορές επιλέγεις τις παρουσίες (δικαιολογημένες ή αδικαιολόγητες) και άλλες τις απουσίες (δικαιολογημένες ή αδικαιολόγητες).

Η ζωή είναι σχολείο. Μαθαίνεις σε αυτήν όσα δεν σε μαθαίνουν.

Η ζωή δεν είναι σχολείο. Όταν απουσιάζεις από αυτήν δεν κινδυνεύεις να μείνεις στην ίδια τάξη. Κινδυνεύεις να μην ζήσεις.

Η ζωή είναι η ζωή. Δεν χωρίζεται σε δικαιολογημένη και αδικαιολόγητη. Όπως κι εσύ. Δεν χωρίζεσαι σε δικαιολογημένο και αδικαιολόγητο. Είσαι δικαιολογημένα αδικαιολόγητος και αδικαιολόγητα δικαιολογημένος, όπως και η ζωή είναι δικαιολογημένα αδικαιολόγητη και αδικαιολόγητα δικαιολογημένη.

Ξέχασε αυτό που μόλις σου έγραψα. Δεν συμφωνώ με τον εαυτό μου. Δεν υπάρχουν επίθετα που να προσδιορίζουν την ζωή και δεν υπάρχουν επίθετα που να περιγράφουν εσένα. Η ζωή είναι η ζωή και εσύ είσαι εσύ. Αυτό. Τίποτα άλλο.

Δικαιολογημένα ή αδικαιολόγητα. Αδικαιολογήτα ή δικαιολογημένα.

Αυτό.

Η ζωή δεν σημειώνεται και εσύ δεν μετριέσαι.

Σκέψεις Σε Σκέψεις 07

«Αυτό είναι ένα βιβλίο που απευθύνεται στον ηθοποιό. Περιέχει, ελπίζω, κάποια σπέρματα κοινής λογικής και μερικές βασικές αρχές.»
Ντ. Μάμετ



Κοινή λογική και βασικές αρχές.
Βασικές αρχές και κοινή λογική.
Κοινή βάση και λογικές αρχές.
Λογικές αρχές και κοινή βάση.

Αυτό, για την ώρα, δεν είναι ένα βιβλίο και, για την ώρα, δεν απευθύνεται στους ηθοποιούς.
Δεν είναι τίποτα και δεν απευθύνεται σε κανέναν.
Ή είναι κάτι και απευθύνεται σε εμένα.
Και με το που το έγραψα αυτό... με έπιασε αμέσως η ανάγκη να το μοιραστώ.
Μπορεί. Μπορεί και όχι.
Δεν έχει ανάγκη αυτό που γράφω να έχει το κοινό του, αλλά, παρόλα αυτά, μπορεί το κοινό του (ένα μικρό, μικρούτσικο, συγκεκριμένο κοινό) να έχει ανάγκη αυτό που γράφω.
Μπορεί. Μπορεί και όχι.

Σκέψεις Σε Σκέψεις 06

«Όλα τα άλλα είναι απλώς εξάσκηση. Και πιστεύω πως τα χρόνια στην σχολή, η αποφοίτηση, τα εργαστήρια, όσο γοητευτικά και ευχάριστα κι αν είναι, απέχουν από την πραγματικότητα (και από την δουλειά) όσο η αεροβική γυμναστική από την πυγμαχία.»
Ντ. Μάμετ



Όσο για τις σχολές και τα εργαστήρια... είμαι από τους πρώτους που θα πουν πόσο μη ευχαριστημένη είμαι από την συνολική εκπαίδευσή μου.

Το ότι απέχουν από την πραγματικότητα (που ειλικρινά απέχουν) ίσως είναι το λιγότερό μου πρόβλημα. Δεν θα το αναλύσω τώρα αυτό. Θα πω, όμως, πως τα σπάνια καλά μαθήματα, οι σπάνιοι καλοί δάσκαλοι, όχι, αυτά και αυτοί, επίσης, το γράφω με σιγουριά, δεν ήταν καθόλου χάσιμο χρόνου. Μου έδωσαν πολλά διαφορετικά πράγματα, κάποια στοιχεία για επεξεργασία και κάποια εργαλεία για ανάπτυξη, και κάποιες παρουσιάσεις μου τις κουβαλάω μέσα μου, χωρίς ίχνος υπερβολής, σαν παραστάσεις. Ήταν χρήσιμα όλα για την πορεία και για την συνέχειά μου.

Δεν θα μπορούσα, λοιπόν, να πω πως κι αυτά... δεν είναι θέατρο...

Είναι... Θέατρο.

Και δεν το εννοώ μόνο με την έννοια της απλής εξάσκησης. Το εννοώ με την έννοια της σύνθετης διαδικασίας. Τα μαθήματα έχουν την δυνατότητα να γίνουν κάτι γελοίο, κάτι χυδαίο, κάτι αδιάφορο, κάτι βαρετό, κάτι εποικοδομητικό, κάτι δημιουργικό... Εξαρτάται από το ποιος τα κάνει και σε ποιον τα κάνει... Και υπάρχουν μαθήματα που δεν είναι γελοία, χυδαία, αδιάφορα ή βαρετά... που είναι εποικοδομητικά και δημιουργικά και που η ποιότητά τους είναι τόσο υψηλή που μπορεί να αγγίξει το μεγαλείο της τέχνης ακόμα και με την έννοια της ατμόσφαιρας της παράστασης. Και δεν έχει σημασία αν απέχουν ή όχι από την πραγματικότητα και πόσο απέχουν από την πραγματικότητα... Ο ρόλος της Τέχνης δεν είναι απαραίτητα να προσαρμοστεί στην πραγματικότητα, μπορεί να είναι και να δημιουργήσει μια καινούρια πραγματικότητα... Και, ίσως, να υπάρχουν μαθήματα που απέχουν από την πραγματικότητα (αλλά τα οποία, ταυτόχρονα, σου δείχνουν και καθαρά την εικόνα της πραγματικότητας χωρίς να σου κρύβουν την αλήθεια) τα οποία θα μπορέσουν να σου δώσουν στοιχεία που αν τα επεξεργαστείς σωστά θα σε βοηθήσουν να δημιουργήσεις την δική σου πραγματικότητα.

Πάντως, θέλω να μείνω λίγο στα δύο επίθετα «γοητευτικά» και «ευχάριστα»... γνωρίζω πολλούς ανθρώπους που δεν θεώρησαν τα χρόνια στην σχολή γοητευτικά και ευχάριστα... Κάθε άλλο... Και δεν μιλάω για εμένα αυτήν την στιγμή που η πορεία μου ήταν λίγο πιο ανορθόδοξη, ανήσυχη, ανάποδη και αναζητούσα κάπως διαφορετικά την γνώση αλλά για ανθρώπους που μπήκαν και βγήκαν από μία σχολή και δεν ήταν καθόλου μα καθόλου ικανοποιημένοι... Αφιέρωσαν χρόνο και χρήμα σε ένα παράλογο και, πολλές φορές, απάνθρωπο σύστημα...

Αλλά και αυτό είναι μια άλλη ιστορία...

Σκέψεις Σε Σκέψεις 05

«Αυτό σημαίνει να είσαι ηθοποιός. Να παίζεις για το κοινό.»
Ντ. Μάμετ



Ε, λοιπόν... σε αυτό διαφωνώ. Θέλω να πω... Στόχος, φαντάζομαι, είναι να παίξεις-να παίζεις για το κοινό. Αλλά υπάρχει Θέατρο και χωρίς κοινό.
Το κοινό δεν το γνωρίζει.
Πολλοί ηθοποιοί δεν το γνωρίζουν.
Αλλά εγώ πιστεύω-νομίζω πως το γνωρίζω.

Αν χορεύει ένας άνθρωπος σε ένα άδειο δωμάτιο και δεν τον βλέπει κανείς, υπάρχει χορός;
Αν παίζει κάποιος μουσική σε ένα άδειο δωμάτιο και δεν τον ακούει κανείς, υπάρχει μουσική;
Αν ζωγραφίζει κάποιος έναν πίνακα σε ένα άδειο δωμάτιο και δεν τον βλέπει κανείς, υπάρχει ζωγραφική;
Ναι. Υπάρχει χορός, μουσική, ζωγραφική ανεξάρτητα από το αν βλέπει, ακούει, νιώθει και κάποιος άλλος εκτός από τον δημιουργό. Ανεξάρτητα από το κοινό. Υπάρχει και θέατρο.
Αν είμαι μόνη μου σε ένα δωμάτιο και παίζω έναν ρόλο κι ας μην με βλέπει κανείς, υπάρχει θέατρο.

Και οφείλω να πω, να καταθέσω, να εξομολογηθώ, πως τις στιγμές μεγάλης ανακάλυψης, κάποιου σημείου κάποιου (μικρού ή μεγάλου) ρόλου που έζησα σε ένα (άδειο ή γεμάτο) δωμάτιο στο σπίτι μου ή στην αίθουσα κάποιας (άδειας ή γεμάτης) σχολής ή στο γκρεμισμένο (άδειο ή γεμάτο) καταφύγιο της πολυκατοικίας μου και όπου αλλού μπορεί να φανταστεί κανείς, δεν θα τις άλλαζα για τίποτα, με τίποτα. Ήταν δικές μου. Μόνο δικές μου. Και το κοινό μου δεν ήταν άλλο παρά ο ίδιος μου ο εαυτός.

Ήταν εξίσσου σημαντικές με τις στιγμές των παραστάσεών μου. Διαφορετικής ποιότητας, χροιάς, απόχρωσης... Αλλά ήταν σίγουρα κι αυτές στιγμές Θεάτρου. Έντονες. Ισχυρές. Δυνατές. Δημιουργικές.

Για εμένα αν δεν υπήρχε το Θέατρο μου χωρίς το κοινό μου δεν θα μπορούσε να υπάρξει και το Θέατρο μου με το κοινό μου...

Σκέψεις Σε Σκέψεις 04

«Ως δάσκαλος, σκηνοθέτης και δραματουργός εργάστηκα, όπως και οι δικοί μου δάσκαλοι, για να μεταδώσω τη δική μου ματιά στον ηθοποιό.»
Ντ. Μάμετ



«Για να μεταδώσω την δική μου ματιά στον ηθοποιό.»
...
Δεν έχω κάτι να πω.
Απλά το σημείωσα αυτό. Το υπογράμμισα.
Για να θυμάμαι, για να μην ξεχνάω.
Αν συνεχίσω να μοιράζομαι τις όποιες γνώσεις μου, να συνεχίσω να μοιράζομαι πάντα και την ματιά μου πάνω σε αυτές. Πολλές φορές, η ματιά πάνω στην γνώση είναι πιο σημαντική από την ίδια την γνώση. Παρόλα αυτά, απαραίτητη προϋπόθεση για να υπάρξει ματιά πάνω στην γνώση είναι να υπάρξει γνώση.

Αυτήν την γνώση κυνηγούσα και κυνηγάω. Νομίζω δεν την έχω δει και δεν την έχω βρει ποτέ. Απλά τρέχω πίσω από το αόρατο φάντασμά της.

Η πραγματική, ουσιαστική, γνώση είναι σαν να έχει πεθάνει στην εποχή μας. Χανόμαστε στο χάος των σκόρπιων πληροφοριών και η γνώση αργοπεθαίνει κάπου, σε κάποια ξεχασμένη γωνία.

Αλλά κι αυτό είναι μια άλλη ιστορία...

Σκέψεις Σε Σκέψεις 03

«Σπούδασα υποκριτική σε διάφορες σχολές, αλλά λίγα μπορούσα να καταλάβω από όσα λέγονταν εκεί.»
Ντ. Μάμετ



Σπούδασα υποκριτική.
Σε διάφορες σχολές, με διάφορους δασκάλους.
Σε διάφορα σεμινάρια, σε διάφορα μαθήματα.
Πουθενά δεν βρήκα αυτό που αναζητούσα.
Γνώση, Σεβασμό, Αγάπη, Αξιοπρέπεια, Αξιοκρατία, Ενδιαφέρον, Υγεία. Μερικά από τα πρώτα που μου έρχονται στο μυαλό. Έτσι, χωρίς δεύτερη σκέψη. Φυσικά και πάλι υπήρχαν εξαιρέσεις. Νιώθω ευγνωμοσύνη για τους Δασκάλους που συνάντησα, όπου κι αν τους συνάντησα.

Αλλά κι αυτό είναι μια άλλη ιστορία και δεν ανήκει εδώ.